Κουρντί: Ο Δρόμος που Αλλάζει Γνώμη
Τέταρτο άρθρο στη σειρά μας για τους δρόμους, μετά το Ουσάκ. Το Κουρντί είναι το πιο καθαρό μάθημα που έχουν να δώσουν οι δρόμοι πάνω σε μια αλήθεια που τα δυτικά βιβλία κλιμάκων σπάνια διδάσκουν: ένας δρόμος μπορεί να είναι άλλο πράγμα στο ανέβασμα και άλλο στο κατέβασμα. Παίξτε το Κουρντί στην άνοδο και στην κάθοδο σαν να ήταν η ίδια κλίμακα, και θα ακουστεί λάθος με έναν τρόπο που τον ακούτε αλλά δεν ξέρετε πώς να τον ονομάσετε. Παίξτε άνοδο και κάθοδο όπως τις παίζει η παράδοση, και ξαφνικά ακούγεστε σαν τους δίσκους.
Ανοίξτε το Κουρντί στην ταστιέρα, όπου η ανιούσα και η κατιούσα μορφή σημειώνονται χωριστά, και ακούστε παράλληλα.
Δύο σχήματα, ένας δρόμος #
Ανεβαίνοντας από το Ρε, το Κουρντί ξεκινά σαν σκέτο μινόρε (Ρε, Μι, Φα, Σολ) και μετά σας αιφνιδιάζει: Λα ύφεση, Σι, Ντο. Εκείνη η μεσαία κίνηση, από το Σολ στο Λα ύφεση και στο Σι, είναι ένα κύτταρο χτισμένο πάνω στην τέταρτη βαθμίδα με το σχήμα του Χιτζάζ: το δραματικό χρώμα της αυξημένης δευτέρας του, μεταφυτευμένο στο πάνω μισό ενός μινόρε δρόμου. Οι ανιούσες φράσεις του Κουρντί κουβαλούν αυτόν τον καημό προς τα πάνω.
Κατεβαίνοντας, ο δρόμος χαλαρώνει στο φυσικό μινόρε: Ρε, Ντο, Σι ύφεση, Λα, Σολ, Φα, Μι, Ρε. Το δράμα της ανόδου λύνεται σε σκέτη θλίψη στην κάθοδο. Αυτή η διγνωμία δεν είναι αναποφασιστικότητα· είναι η ίδια η ταυτότητα του δρόμου, και γι' αυτό η ταστιέρα μας, πράγμα ασυνήθιστο για βοήθημα μπουζουκιού, σχεδιάζει και τις δύο κατευθύνσεις.
Δυο λόγια για το όνομα #
Το Κουρντί ανήκει στην πιο μπερδεμένη γωνιά της ονοματολογίας των δρόμων, και η ειλικρίνεια επιβάλλει να το πούμε. Το όνομα κατάγεται από το μακάμ kürdî, αλλά όπως τεκμηριώνει ο Ορδουλίδης στο «The Greek Popular Modes», με αντικριστές μεταγραφές, ο δρόμος που οι Έλληνες παίχτες λένε κιουρντί διαφέρει από το οθωμανικό kürdî, οι μέθοδοι του Παγιάτη και του Νικολόπουλου διαφωνούν μεταξύ τους γι' αυτόν, και τραγούδια αναγγέλλονται συστηματικά με ονόματα που η ανάλυση διαψεύδει. Το πιο εντυπωσιακό του παράδειγμα: «Το βαπόρι απ' την Περσία», που οι μουσικοί το λένε Ουσάκ και που στην πραγματικότητα είναι χτισμένο πάνω σε υλικό kürdî. Αν βρείτε στο διαδίκτυο εκδοχές του Κουρντί που αλληλοσυγκρούονται, να ξέρετε ότι καθεμιά τους υποστηρίζεται με ειλικρίνεια. Εμείς ακολουθούμε την ακαδημαϊκά ελεγμένη μορφή, μαζί με τις κατευθύνσεις της, και θα ξαναπιάσουμε το κουβάρι των ονομάτων όπως του πρέπει όταν η σειρά φτάσει στο Καρτσιγκάρ.
Οι συγχορδίες που ζουν σε αυτόν τον δρόμο #
Η μινόρε συγχορδία της βάσης αγκυρώνει τα πάντα: η Ρε μινόρε, με τη Σολ μινόρε διαθέσιμη από το κάτω τετράχορδο και με τις ματζόρε σε Σι ύφεση και Ντο της κατιούσας μορφής για τις καταλήξεις, δηλαδή οι κλασικές πορείες μινόρε του ρεπερτορίου. Βρείτε τις δαχτυλοθεσίες στη βιβλιοθήκη συγχορδιών και βάλτε έναν κύκλο Dm–Gm–C–Dm να γυρίζει στο εργαλείο συνοδείας, όσο εσείς εξασκείτε από πάνω του τις δύο κατευθύνσεις.
Η εξάσκηση #
Πάνω με τον έναν τρόπο, κάτω με τον άλλον, αργά. Ανεβείτε με το Λα ύφεση και το Σι, κατεβείτε με το Σι ύφεση και το φυσικό Ντο. Δέκα φορές, με ισοκράτημα στην ανοιχτή διπλοχορδιά του Ρε, μέχρι η εναλλαγή να πάψει να μοιάζει με απόφαση.
Απομονώστε το κύτταρο του Χιτζάζ. Σολ, Λα ύφεση, Σι, Ντο μόνο του, με τρέμολο. Ακούστε πώς το δανεισμένο δράμα χρωματίζει ένα κατά τα άλλα σκέτο μινόρε.
Αυτοσχεδιάστε τη στροφή. Η πιο εκφραστική στιγμή στο Κουρντί είναι η κορυφή, εκεί όπου μια ανιούσα φράση γυρίζει και ο δρόμος αλλάζει γνώμη. Χτίστε μικρές φράσεις που ανεβαίνουν με τη μία μορφή και πέφτουν με την άλλη.
Δοκιμάστε τον εαυτό σας στα κουίζ των δρόμων — οι δύο μορφές του Κουρντί είναι ακριβώς από τα πράγματα που η επανάληψη τα κάνει αυτόματα.
Επόμενο στη σειρά: το Χουσεϊνί, ο άλλος δίγνωμος δρόμος, που ανεβαίνει σε ματζόρε και γυρίζει σπίτι σε μινόρε.
Πηγές #
Nikos Ordoulidis, «The Greek Popular Modes», British Postgraduate Musicology 11, 2011 — μαζί με τις συγκριτικές μεταγραφές του κιουρντί
Risto Pekka Pennanen, «The Nationalization of Ottoman Popular Music in Greece», Ethnomusicology 48/1, 2004
Η εισαγωγή της σειράς μας: Οι Δρόμοι: Πώς η Ελληνική Μουσική Οργανώνει τη Μελωδία
