Ξεκινώντας το Μπουζούκι: Ένας Ειλικρινής Οδηγός για Αρχάριους
Αυτός ο οδηγός είναι γραμμένος από μαθητή προς μαθητή. Το ίδιο το RebetiChord υπάρχει επειδή κάποια από εμάς ήθελε να κάνει εξάσκηση στις κλίμακες και δεν έβρισκε το κατάλληλο εργαλείο, οπότε πάρτε όλα τα παρακάτω με αυτό το πνεύμα: πρακτικά, ειλικρινή για τα δύσκολα σημεία, και καθαρά από ανοησίες τύπου «μάθε μπουζούκι σε 30 μέρες». Το όργανο αυτό δεν μαθαίνεται γρήγορα. Είναι όμως από τα καλύτερα πράγματα που μπορείτε να κάνετε με τα χέρια σας.
Ποιο μπουζούκι; Τρίχορδο και τετράχορδο #
Το πρώτο σταυροδρόμι έρχεται πριν καν αποκτήσετε όργανο. Το τρίχορδο έχει τρεις διπλές χορδές και είναι το μπουζούκι του κλασικού ρεμπέτικου. Το τετράχορδο έχει τέσσερις, καθιερώθηκε από τον Μανώλη Χιώτη τη δεκαετία του 1950, και κυριαρχεί στη σημερινή αγορά τόσο ολοκληρωτικά που τα μεγάλα ευρωπαϊκά καταστήματα συχνά δεν έχουν τίποτα άλλο (η επισκόπηση της Wikipedia είναι ακριβής εδώ).
Το από ποιο να ξεκινήσετε είναι πραγματική διαφωνία. Κάποιοι δάσκαλοι στέλνουν τους αρχάριους στο τετράχορδο επειδή οι θέσεις της κιθάρας μεταφέρονται εκεί. Άλλοι, όπως ο ρεμπετολάτρης πίσω από τον οδηγό αγοράς του Tapadum, λένε ότι αν αγαπάτε την παλιά μουσική, να ξεκινήσετε στο όργανο για το οποίο γράφτηκε. Αυτό το site είναι χτισμένο γύρω από το τρίχορδο, και αυτή είναι η δική μας ειλικρινής προτίμηση: το ανοιχτό κούρδισμα Ρε-Λα-Ρε κάθεται κάτω από τις τροπικές μελωδίες του ρεμπέτικου με τρόπο που το κιθαριστικό κούρδισμα δεν πιάνει.
Στις τιμές, ένα καινούργιο τρίχορδο αρχικής κατηγορίας κοστίζει περίπου 500 με 650 ευρώ στα ελληνικά καταστήματα, ενώ τα χειροποίητα από εργαστήρια όπως του Τσακιριάν στην Αθήνα, οικογενειακή φίρμα από το 1924, κινούνται κυρίως μεταξύ 1.600 και 1.800 ευρώ. Ένα αξιοπρεπές πρώτο όργανο αρκεί. Κανείς δεν παράτησε ποτέ το μπουζούκι επειδή το πρώτο του δεν είχε φίλντισι.
Κούρδισμα: Ρε-Λα-Ρε #
Το τρίχορδο κουρδίζεται Ρε-Λα-Ρε. Η μεσαία και η ψηλή διπλοχορδιά είναι ταυτόφωνες, και η χαμηλή Ρε είναι η ενδιαφέρουσα: ζευγαρώνει χοντρή ντυμένη χορδή με ψιλή μία οκτάβα πάνω, τοποθετημένες έτσι ώστε η πενιά προς τα κάτω να χτυπά πρώτα τη χαμηλή. Αυτό το οκταβικό λαμπύρισμα είναι μεγάλο μέρος του ήχου. Αν βάζετε χορδές από την αρχή, το στάνταρ σετ (D'Addario EJ97-6 ή τα αντίστοιχα ελληνικά) έχει 011 πάνω, 014 στη μέση, και 022 ντυμένη με 011 στη χαμηλή.
Με τα αυτιά θα κουρδίζετε κάποτε, αλλά ξεκινήστε με τα μάτια: το δωρεάν κουρδιστήρι του site έχει έτοιμο το τρίχορδο Ρε-Λα-Ρε και δουλεύει από το μικρόφωνο. Χωρίς εφαρμογή, χωρίς λογαριασμό.
Το κράτημα και η πένα #
Το στρογγυλό σκάφος είναι όντως άβολο στην αρχή. Όλοι το βρίσκουν έτσι. Ακουμπήστε το σκάφος στον δεξιό μηρό, κολλητά στο στομάχι, και αφήστε τον αριστερό αντίχειρα πίσω από το μάνικο με τα δάχτυλα καμπυλωμένα πάνω από τις χορδές. Δάσκαλοι αφιερώνουν ολόκληρα μαθήματα μόνο σε αυτό (ο Michael Teo έχει ένα καλό γραπτό), οπότε αν το όργανο γλιστράει, το πρόβλημα είναι φυσιολογικό και διορθώνεται.
Η πένα κόβονταν κάποτε από φτερό ή κέρατο. Σήμερα είναι πλαστική, και οι περισσότεροι καταλήγουν σε σχετικά σκληρή πένα γύρω στα 0,7 με 1,1 χιλιοστά με μυτερή άκρη. Το εύρος αυτό βγαίνει από συναίνεση παιχτών, όχι από επίσημο κανονισμό, οπότε πειραματιστείτε. Η πένα μετράει περισσότερο απ' όσο περιμένουν οι αρχάριοι, εξαιτίας αυτού που ακολουθεί.
Το τρέμολο, το μακρύ παιχνίδι #
Ο τραγουδιστός, συνεχής ήχος του μπουζουκιού είναι το τρέμολο: γρήγορες, ομοιόμορφες πενιές πάνω-κάτω στην ίδια νότα. Είναι η υπογραφή του οργάνου και δεν κερδίζεται γρήγορα. Οι κλασικές μέθοδοι, όπως η Hal Leonard Greek Bouzouki Method, το βάζουν στη σωστή σειρά: πρώτα μονές νότες με κάτω πενιές, μετά εναλλασσόμενη πενιά, μετά δεσίματα και γλιστρήματα, και μόνο τότε τρέμολο. Ο ειδικός στο ρεμπέτικο Carmelo Siciliano διδάσκει την ίδια προτεραιότητα: πρώτα τα θεμέλια του δεξιού χεριού, γιατί ο ήχος ζει στο χέρι της πενιάς.
Δώστε στο τρέμολο πέντε υπομονετικά λεπτά τη μέρα αντί για μία εκνευρισμένη ώρα τη βδομάδα. Αργά, ομοιόμορφα, χαλαρά. Η ταχύτητα είναι παραπροϊόν.
Οι πρώτες σας κλίμακες είναι δρόμοι #
Η μελωδία του μπουζουκιού οργανώνεται από τους δρόμους, τα μονοπάτια της ελληνικής λαϊκής μουσικής. Αντί να κάνετε ματζόρε κλίμακες από καθήκον, εξασκείτε ραστ, ουσάκ και χιτζάζ, που ακούγονται σαν την ίδια τη μουσική από την πρώτη μέρα. Η διαδραστική ταστιέρα φωτίζει κάθε δρόμο πάνω σε τρίχορδο μάνικο με ήχο, και τα κουίζ θα σας εμπεδώσουν τις νότες. Οι παλιοί μάθαιναν με το αυτί από τους δίσκους· έτσι έμαθε ο Μάρκος Βαμβακάρης. Εσείς έχετε καλύτερα εργαλεία και τους ίδιους δίσκους.
Ο πρώτος σας ρυθμός #
Οι δάσκαλοι του ρεμπέτικου ξεκινούν γενικά τους μαθητές με ένα πρακτικό σετ χορών: χασάπικο, ζεϊμπέκικο, τσιφτετέλι, συρτό. Η δική μας πρόταση είναι να αρχίσετε με το χασάπικο, έναν απλό δίσημο ρυθμό, πριν επιχειρήσετε το περίφημο εννιάχτυπο ζεϊμπέκικο. Η σειρά αυτή είναι κοινή λογική και όχι δόγμα, αλλά το να μετράς ως το τέσσερα πειστικά πριν μετρήσεις ως το εννιά έχει πολλά υπέρ του. Έχουμε ολόκληρο άρθρο για τους ρυθμούς του ρεμπέτικου και το μέτρημά τους αν θέλετε να πάτε βαθύτερα.
Ρουτίνα εξάσκησης που αντέχει την πραγματική ζωή #
Το λίγο και καθημερινά νικά το πολύ και σπάνια. Δεκαπέντε συγκεντρωμένα λεπτά τις περισσότερες μέρες θα ξεπεράσουν το τρίωρο μπλιτζ της Κυριακής, και κάθε σοβαρός δάσκαλος λέει κάποια εκδοχή αυτού. Μια λειτουργική αρχάρια συνεδρία:
Δύο λεπτά κούρδισμα και ανοιχτές πενιές για προθέρμανση
Πέντε λεπτά σε έναν δρόμο, αργά, με μετρονόμο
Πέντε λεπτά ρυθμό ή κομμάτι τραγουδιού
Τρία λεπτά τρέμολο, χαλαρά, χωρίς ρολόι
Κρατήστε ημερολόγιο εξάσκησης. Ακόμα και μία γραμμή τη μέρα αλλάζει την ταχύτητα προόδου, γιατί σταματάτε να ξαναδουλεύετε όσα ήδη ξέρετε.
Ακούστε περισσότερο απ' όσο παίζετε #
Ο γρηγορότερος τρόπος να ηχήσετε ελληνικά είναι να γεμίσετε τα αυτιά σας με τα πρωτότυπα. Ξεκινήστε με Μάρκο Βαμβακάρη, Βασίλη Τσιτσάνη, Γιάννη Παπαϊωάννου και Μανώλη Χιώτη. Η συλλογή «Bouzouki Pioneer: Markos Vamvakaris 1932-1940» είναι εξαιρετική πρώτη αγορά, και η ιστορία του ρεμπέτικου που γράψαμε εξηγεί ποιοι ήταν όλοι αυτοί και γιατί μετράνε.
Όταν είστε έτοιμοι να παίξετε πάνω σε αληθινές συγχορδίες, οι ταμπλατούρες της κοινότητας είναι δωρεάν, μοιρασμένες από παίχτες σαν εσάς. Και αν κολλήσετε, οι δάσκαλοι του site κάνουν μάθημα ένας-προς-έναν.
Πάρτε τον μακρύ δρόμο. Αυτό είναι το νόημα του οργάνου.
Πηγές
Wikipedia, «Bouzouki» για κατασκευή και κούρδισμα του τρίχορδου
